Chin Miphun Ni siaherh biatawi by Salai Ceu Bik Thawng (CNLD)

Kum 71nak Chin Miphun Ni — Siaherh biatawi

[ ျမန္မာလိုဖတ္ရန္ ]

‘Miphun’ le ‘ram’ timi cawh hlah usih. Myanmar rammi kan sinak cu a luancia kum 71 khan a si nain Chin miphun kan rak sinak cu kum 1000 leng khan a si cang. Chinram (Laitlang) kan phaaknak hmanh kum 700 hrawng si cang. Cucaah na ram zong daw ko, asinain, Pathian le na Miphun kha pakhatnak a si ti philh hlah.

Chin miphun hi vawleicung ah million (2) renglo kan um. Myanmar ram lawngah hin million khat renglo kan um. Kawl, Shan, Karen, Rakhine dih in Chinmi hi Kawlram ah a tambik 5nak ah kan itel. Kan hme hrimhrim lo. Vawleicung ram 50 lengah khua kan sa. Mifim, thiltikho tampi kan um cang. Leicung leitang thilchuak zong tampi kan nei ko. Mit ralchiat awk zeihmanh a um lo. 

Asinain… dawp nih a kan dolh cuahmah. Vom sachumh zor in kan zor–kan nunphung, kan caholh, kan vawlei(ramri). Miphun ah kan tlau lio cuahmah. Aluancia kum 1930 in nihin tiangah Chinmi singkhat leng Kawl ah an icang cang– an tlau cang. Atu kan innchungah an lut cuahmah fawn.

Laitlang ah minung 100 lakah 10 kuakap cu miphun dang an si cang (Paletwa khuachung ahcun miphundang an tam deuh cang). Kan vawlei, kan saphaw an ttam cuahmah, kan ramri an kan chuh cuahmah. Hiti ning tein kan kal cuahmah ko ahcun tuhnu kum 30 ah Laitlang ah Chin miphun hi ‘khual’ kan si te lai. Cucu ‘tlau’ si lo ah zei? Achinchap ah Paletwa lei in kan beltaw a zut. AA tapung nih an kan luhhnawh. Tonzang lei in kan belchin a pem hoi. Kathe tapung pawl nih an kan pilhnawh. Bing an cin.

Miphun dang huat a si hrimhrim lo. Mah-le-mah ikilven si ko. Chin Miphun ser (Chin nation-building) kan thawk cang lai. Rakhine, Shan, Mon tehna cu siangpahrang chan tiang an rak phan, an rak iser manh cang. Cucaah nihin tiang an duai lonak a si. Kannih kan van a rak chia, feudalism chan kan lawnh hlan ah Mirang nih kum 50, Kawl nih kum 70 (nihin tiang)—kum 120 chung mahte khuakhannak (self-determination) kan ngah lo.

Thla tling lo fa ko kan hluan cang. Globalization le assimilation timi dawpdolhnak phunkip nih akan tlaak cang caah nihin i kan miphun kan si ser khawh ti lo ahcun Zabu 21th Vawlei ah a fawi ti lo. Nihin hi miphun-sernak(nation-building) caah caan tha bik le ahnu bik kan ngeihchun a si. 

Kan miphun hawi Kachin, Rakhine, Shan te hna cu federal chim lo confederation tiang, independent tiang hmanh an au cang, an phuan cang. Cucaah fianghlang in kan chim ko cang lai; miphun dang nih a chaakhri tlaihmi, naam-hlok tlaihmi, rangtum le namtong in miphun kan ser kho ti lo. Kan sahngar-ar kan iveeng kho ti lo.

Lam cawh, lektrik hri zam le sianginn/sizung sak vial lawng a ruat khomi ramkhel cu a chan dih cang seh. Lungfah awk hngalh caan cu cang. Miphun ah surlu a bunhmi, le miphun ah khamh aa fiangmi nih miphun hruai a cu cang.

Miphun ah kan hmin caan cu cang!
Bawipa nih kan miphun thluachuah pe chin ko seh!

Salai Ceu Bik Thawng – Chin National League for Democracy (CNLD)

Lian cu Seihnam Journal ah Editor-in-chief a rak ṭuan. UNHCR zung i RSC department ah kum 4 chung holhlet le calet a ṭuan pah in Faiceu Journal ah 'editor' in a rak bawm pah hna. 2017 ah The Chin Express a dirh i ni fatin Chin thawngpang le vawlei cung thawngpang phunkip a ṭial.