Sipin Bawi Hlun Pu Thla Hre Nih Autralia A Tlawn Lio Ah Chin State Sining Kong A Chimmi

Pu Thla Hre (Retired Director, Chin State Municipal Department) nih WACCC Khrihfabu pumhnak ah siaherh bia a chimmi chungin a biapimi points pawl cu a tawifiannak in ka hun char khawhmi chungin ka hun in cheuh ve hna.

Chin State Level in Hot News (A laar ngaimi thawngpang) 6

1. Falam water supply (Falam dinti peknak) hi kum 3 a rau cang. Tuni tiang tlam a tling kho rihlo.

2. Laitlang i a chuakmi (natural resource) tlawrthing an fir hi kum 20 chung asi cang. A tam taktak man asi.

3. Lam sersiamnak budget- lam le sul, lam kan chunh lengmang nain furpi ah a rawk than lengmang. Phaisa Billions tamtuk kum 7 chung kan hman cang.

4. Riantuantu – Laitlang i hlawhfah rian a tuanmi hna hi Kawlmi lawngte an si. Laimi nih rian kan tuan duhlo. Project tampi i phaisa hmanmi vialte Kawlrawn ah a kir dih than.

5. Khual (Tourist) tlunnak hotel tha a umlo. Chin state khuakip ah Hotel sak ding ti asi nain aa sa kho rihlo.

6. Khua luhnak le lam pawngkam i catar (signboards) vialte Laiholh in tial asi. Sipin hruainak in Khuakip ah anmah le holh cio in kan tial khawh cang. Sagaing le Chin ramri catar (signboard) kan tuah kholo. Tuahlo dingin Cozah leiin nawl an chuah caah kan tuah kholo.

Hi vialte hi Laimi vialte nih pehzulh tein kan izuam a haumi rianpi an si.

Hakha Khua kong Hot News (A laar ngaimi thawngpang) 6

1. Hakha ah a man bikmi cu thirhrihling asi. Mandalay i chawdawr le company tiang an khuaruah a har. Hakha pawngkam hmunhma kan kulh dih. Ramngeibka si timi nih an hmun poh an kulh dih. A mi zaran in kan kulh. Hi hmun hi ka kulh ahcun ka co theu lai ti ruahchannak he an kulh cio hi asi.

2. Tiva kip ah tikhur an khawrh i Tikholhnak hna an tuah. Cu belte tiva kip ah ek hang lawngte asi. An zuunput cu tipep in an luan ter i, tivate kip ah an sah cio. Sipin nih Ekdawpnak seh cawk dingin kan izuam i, cu seh cun mahle inn cio i zuunput cu servicing tuah ding kan ti.

3. Hakha khuachung ah saram chiahnak thonginn a um a hau an ti. Mah cucu zeikodah asi hnga tiah, chimh a ngailomi kan fale chiahnak ah ti asi. Thonginn nih a tlumh hna lailo ti asi. Signboard le lam mei pawl chai in an chaih. Mipi dinhnak le tlawnlennak Parks le Public hmun poh ah zu an ding i zu palawng an khuai tak. An zuun le ek, condom hna in a khat. Viewpoint ah Lai inn kan sakmi hna thir in an kan tuk piak. Zuri an ra i an kan baoh piak, ivekhnak hmun ah an hman. Hibantuk hmun hi tuahti hlah, ivelhnak hmun ah an hman an ka ti. Hi hngakchia rual maw ka tih hna lai? Kan tuah chih lai, kum a rau deuh lai i kan fanau le an fimte ko lai ka ti hna.

4. Hakha Dinti laknak kong hi Sipin nih tlaihmi ah an ruah. Sipin tlaihmi siloin General Administration Department (uknak zung) nih an tlaihmi asi. 12 billion hrawng a dih nain tutiang an limlo. Sipin in pension ka lak lai, ah upa tihzah in maw min rak thu lai u cih. Hakha i khuasa 40,000 nan kan hlen asi lai hih ka ti hna. Hakha le miphun caah ka chim lai a titu pale kan ngeih hna lo i a poi ka ti.

5. Online Social Media a phunphun in pehtlaih asi i, a thatnak in hman ahcun a thatuk. Asinain pakhat le pakhat iphomhnak le isiknak ah kan hman i a poi ngai. Bia thalo in a khat, iphomhnak ah kan hman. Kan iralrin taktak a hau. Fake account (min deu) in an tuah i mi an thangchiat, Kawlram cyber police (internet ngiathlaitu palek) zong Naypyidaw ah ka thlah hna i an hlat. Facebook in an kawl len nain an hmu kho rihlo. A umnak (location) cu an hngalh cang.

6. Hakha Kokek rawlralnak 2015 nih a kan tlak. Atuhi kan phanh than kho men tiah vawlei umtuning thiamsang fimthiam (geologist) nih an chim. Japan, Germany le Kawlram i vawlei umtuning thiamsang phu 13 nih “nan khua le nan ram hi nan dawt a hau” an kan ti. Na innhmun le pawngkam lawng siloin na khuaram na dawt hau an kan ti. Cu lawng ah kan him lai. Hihi a ruangbik cu planning umloin duhpoh in innsak ruangah asi. Hakha cu Chin khualipi asi caah a kakip in vun panh le khuasak an duh cio. Sangthar samh i innhmun samh khawh asi ko nain, inn karlak tenh in planning loin inn an sak. Cozah zunglei i hibantuk nawlngeitu hi Laimi chungin an umlo. A poi ngaimi asi.

Hi vial hi ka char khawhmi asi. Ka hrelh sualmi le palh sualmi um aikun, kan pa Pu Thla Hre nih ka ngaithiam hram seh.

Cattialtu: Ram Tinthei (Australia)

Azi cu Faiceu Journal website ah kum 1 leng thawnggpang a leh hnu ah The Chin Express (theihtlei.com, thechinexpress.com le thechinexpress.info) ah kum 3 chung thawngpang 2,000 leng a let/ṭial cang.