Tlangval Kap Cung hri awk in a nunnak liam

Chin state – Tlangval Kap Cung cu Thing Hual khua ah zahan zaan suimilaam 7:48pm ahkhan hri awk in a nunnak liam, tiah kan theih.

An innleng ah hri aa awk hi si. Aruang cu ahohmanh nih an hngal lo.

Thantlang peng, Thing Hual khuami Pu Phun Hmung le Pi Nu Sung hna i an fapa Kap Cung cu kum 17 a si.

Unau 5 chuak an si i anih hi alai a si.

Tantakmi chungkhar Pathian nih umpi hraam hna seh, thlacam piak cio hna usih.

###

Nai hrawng Chinmi amah tein a nunnak aa lami an um pah. Mah hi biatak tein ruah a hau.

Mah le mah nunnak i lak hi hrial khawhmi a si

Vawlei Ngandamnak Bu (WHO) nih, “amah tein a nunnak aa lami hna hi a lungrawhnak a tuar kho lomi pawl an si,” tiah a ttial.

“An lungrawh tuk tikah anmah le mah an i hua, hmailei kong ruahchannak an ngei kho ti lo, hawi sin tlawnlen ding an ruat kho ti lo, thih dah lo cun ka lungdam ti lai lo tiin an thinlung mit a caw,” a ti.

Asinain, lungrawh hi hruh a si lo. Thluak tlamtlin lo zong a si lo. Minung paoh cu kan nung chungah lungrawhnak kan tong cio.

Zei tluk lungfahnak le lung donghnak kan ton zongah, kanmah lawng kan si lo. Vawlei cung mi vialte nih uar bikmi minung, minthang le mithiam pipi hna zong nih kan tuar lungrawhnak hi an rak tuar cio.

Mi tampi cu lungrawhnak fakpi kan ton tikah kanmah tein nunnak i laknak kong kan ruat. Nain, lungrawhnak hi a dam khomi a si i ruahchannak zong a thar ngeih khawh a si.

Zei tluk harnak kan ton zongah, kanmah a kan herhtu (kan nulepa, kan unau, kan dawtmi hawikom) an um. Saan kan tlaihnak hmun tete a um rih ko. Liamcia caan hna ruat hmanh, chuahchan kan rak ngeihnak tampi a um. Thih hmanh kan ngamh ahcun a hmun lo ding lungrawhnak le harnak tuar cu ttih hlah usih. Hihi philh hlah;

  1. Na thinlung hi a hmunmi si lo – atu le tu aa thleng pengmi si. Nihin na tuar ning le thaizing aa dang kho, hmai zarh ah aa dang tthan lai.
  2. Na liammi nih dawtmi na nulepa, unau le hawikom caah lungfahnak ngan tuk a chuahter lai.
  3. Na nun chungah hlawhtlinnak le thil ttha na tuah khawh ding tampi a um rih.
  4. Nuamhnak na tuar khawhnak thinlung le lungfahnak na tuar khawhnak thinlung hi aa khat.

Mah le mah nunnak i lak duhnak thinlung hi caan tawite chung lawng a si

Na lungfahnak le ngaihchiatnak cu a dong kho lo ding a lo ko lai nain, hihi caan tawite lawng a si lai, zungzal a hmun lai lo ti na hngalh a biapi tuk. Thinlung hi atu le tu aa thleng pengmi a si. Ruah lo piin thil ttha hna a chuak ko. Mah le mah nunnak i lak cu zungzal ca a si ti hi philh hlah. Na lungdamnak dingah nangmah tein caan i pe.

Na lungrawh caan ah tuah lo ding;

  1. Zuu ding hlah – zuu na din ahcun na lungrawh/ngaihchiatnak a zual chinchin lai i zei dang kong pakhat hmanh na ruat kho ti lai lo
  2. Zeihmanh tuah hlah – zeihmanh tuah loin ni 1 maw ni 2 maw asiloah thla 1 hngak hmanh, aa thleng hrimhrim lai.
  3. Mah le mah nunnak i laknak kong hrim ruat hlah
  4. ‘A ttha te ko lai’ timi ruahchannak ngeih i zuam chih

Mah le mah nunnak i laknak kong na ruah ahcun;

  1. Na inn himter – na lungrawh tuk ahcun nan inn ah namte, hri, sii, tbk. fahnak an pe khomi thil pakhat hmanh chia hlah, hlonh dih.
  2. Hawikom le upa sinah kal – na lungrawh tuk lio ahcun kal hrim na zuam lai lo nain, hi bantuk lungrawhnak na ton lio ah bawmh an duhtu minung tampi an rak um. Na hawikom, na unau le na bochanmi upa kha na lungrawhnak le mah le mah nunnak i lak na duhnak kong chim hna law anmah he bia naa ruah hnu rau lo te ah na thinlung a dam colh ko lai.

Pawngkam minung zong kan biapi tuk Nulepa nih nan fale an lungfak dingin ti hna hlah uh, thil ttha lo nakin thil ttha an duh deuh khawhnak hnga dawtnak lungput he aw neem tein chim hna uh.

Na unau, hawikom le na fanu/pa a ngaihchia tuk i a tuar kho ti lo ti na hngalh ahcun um sawh hlah, a lungdamnak hnga na thiammi paoh tuah; thazaang pe, lengah lenpi, Bible relpiak law thlacam pi.

Lian cu Seihnam Journal ah Editor-in-chief a rak ṭuan. UNHCR zung i RSC department ah kum 4 chung holhlet le calet a ṭuan pah in Faiceu Journal ah 'editor' in a rak bawm pah hna. The Chin Express dirh a duh caah 2017 ah RSC ah rian dinhnak ca a ap i ni fatin Chin thawngpang le vawlei cung thawngpang phunkip a ṭial.